Chỉ trong vòng 5 năm, cây bút trẻ Di Li, tên thật là Nguyễn Diệu Linh, sinh năm 1978, đã cho xuất bản tới mười đầu sách, trong đó một tiểu thuyết dầy hơn 500 trang, ba tập truyện ngắn, hai tập bút ký, tự truyện và bốn tập truyện dịch. Là một giảng viên giảng dạy Anh ngữ tại Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch Hà Nội, với sức làm việc, sức viết như vậy quả là nể phục. Song điều đáng nói nhất là các tác phẩm của Di Li đã gây được sự chú ý của bạn đọc, nhất là thể loại trinh thám kinh dị. Tiểu thuyết “Trại hoa đỏ” do NXB Công an nhân dân ấn hành đã in hàng vạn bản, trở thành một trong những cuốn tiểu thuyết “hot”, bán chạy nhất trên thị trường sách hiện nay. Cùng với tiểu thuyết “Trại hoa đỏ”, trong những tháng đầu năm 2009, Di Li đã cho ra mắt tập truyện ngắn “7 ngày trên sa mạc” (NXB Văn học) và tập truyện dịch “Bóng đêm bao trùm” (NXB Hội Nhà văn). Có lẽ do “hiện tượng Di Li” như vậy, nên sáng 26-6, Ban Công tác nhà văn trẻ, Hội Nhà văn Việt Nam đã tổ chức một cuộc tọa đàm về cây bút trẻ Di Li, xung qua ba tập sách trên. Đến dự cuộc tọa đàm có nhiều nhà văn, nhà thơ, nhà phê bình hội viên Hội Nhà văn Việt Nam và các cây bút trẻ, bạn đọc cả nước. Sau đây là lược ghi về cuộc tọa đàm của phóng viên báo Quân đội nhân dân.
Quang cảnh buổi tọa đàm:
Nhà văn Võ thị Xuân Hà: Từ nhiều năm qua, Ban Công tác nhà văn trẻ, Hội Nhà văn đã có nhiều hoạt động tích cực nhằm phát hiện và bồi dưỡng những cây bút mới, trẻ tuổi. Ba năm qua, về thơ, chúng ta đã có “Sân thơ trẻ” và đã có những đóng góp tích cực, những cây bút, tác giả thơ mới mà “Sân thơ trẻ” cỗ vũ đã từng bước khẳng định mình trong nền văn học nước nhà. Còn về văn xuôi, đã xuất hiện nhiều tác giả trẻ với những tác phẩm đáng đọc. Di Li là một trong số đó. Tác phẩm của cô được bạn đọc chú ý, thu hút nhiều người tìm đọc. Đặc biệt, Di Li đã nổ một tiếng pháo trong lĩnh vực văn học trinh thám-kinh dị, thể loại mà nền văn học nước ta “đã lãng quên” sau rất nhiều năm. Từ các tập truyện ngắn “Tầng thứ nhất”, “Điệu valse địa ngục” đến tiểu thuyết “Trại hoa đỏ”, rồi một số truyện trong “7 ngày trên sa mạc”, viết về đề tài trinh thám-kinh dị đã khẳng định Di Li có một chỗ đứng trong đội ngũ các cây bút viết văn trẻ, góp phần làm phong phú nền văn học nước nhà. Sự thu hút và ảnh hưởng từ những tác phẩm của Di Li đã khiến Ban công tác nhà văn trẻ, Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức cuộc tọa đàm mở này.
Nhà văn Trần Thanh Hà: Di Li lựa chọn thể loại trinh thám-kinh dị để sáng tác là một sự dấn thân dũng cảm. Tiểu thuyết trinh thám-kinh dị đã có lịch sử gần 200 năm nếu tính từ thời Ét-ga A-lanh Pô (Edgar Allan Poe), nhà văn Mỹ sống ở đầu thế kỷ 19. Từ đó đến nay, tiểu thuyết trinh thám-kinh dị đã đạt được những thành tựu vô cùng rực rỡ, chúng luôn chiếm vị trí dẫn đầu trong danh sách sách bán chạy nhất (bestseller). Giở lại lịch sử văn học Việt Nam chũng ta cũng đã có truyền thống về truyện kinh dị, như “Liêu trai chí dị”. Đến những năm 1940 nó được kế thừa bởi truyện đường rừng, truyện rùng rợn của Thế Lữ, Đái Đức Tuấn. Sau này truyện rùng rợn, ma quái hầu như vắng bóng. Trải qua nhiều biến động xã hội, một thời ta chỉ có tiểu thuyết tình báo-gián điệp và vụ án, không có tiểu thuyết trinh thám đúng nghĩa. Trong bối cảnh đó, Di Li là một trong rất ít nhà văn lựa chọn thể loại trinh thám và kinh dị. Tiểu thuyết “Trại hoa đỏ” là cuốn tiểu thuyết đầu tiên kết hợp giữa thể loại trinh thám và kinh dị ở nước ta. Sau “Trại hoa đỏ”, Di Li dự định viết tiếp vài cuốn nữa, xoay quanh vai trò phá án của cảnh sát Phan Đăng Bách, nếu thế, Di Li sẽ là người duy nhất viết tiểu thuyết kiểu xê-ri, một kinh nghiệm rất thành công ở các nước phát triển và hiện nay ở nước ta. Tiểu thuyết “Trại hoa đỏ” là một thành công của Di Li, câu chuyện hấp dẫn, những tuyến vụ án được bài binh, bố trận kỹ lưỡng, các tình tiết kết nối chặt, hầu như không có sự sơ hở, độc giả bị “lừa” hoàn toàn. Tiểu thuyết dày khoảng 500 trang khổ lớn, có thể nói là khó đọc với người đọc ít thì giờ hiện nay, thế nhưng thật khó bỏ xuống khi chưa đọc xong. Nhưng ở “Trại hoa đỏ”, chương cuối để cho thủ phạm lộ mặt, cô xử lý hơi đơn giản, song trong mấy trăm trang sách, tác giả đã luôn duy trì độ căng thẳng và các cao trào hợp lý. Giữa các chương, tác giả đã đưa vào những trang tả cảnh, cảm xúc âm nhạc mà tôi cho rằng khá hay, có tác dụng “giải nhiệt” và chuẩn bị cho các pha căng thảng tiếp sau, điều này không phải tác giả trinh thám nào cũng làm được. Với “Trại hoa đỏ”, Di Li là người giỏi chơi ma trận và đã chơi thắng.
Nhà văn Trần Thị Trường: “Trại hoa đỏ” không thuộc món ăn ưa thích của tôi, nhưng tôi tin nó là món ăn ưa thích của nhiều người trong một hoàn cảnh giống như hiện nay. Có thể nói, đây là cuốn sách rất hấp dẫn, trí tưởng tượng của tác giả rất dồi dào. Trí tưởng tượng ấy dẫn dắt và lôi cuốn người đọc vào những trang viết của cô, buộc người đọc phải đi hết những điều cô muốn bày tỏ rồi tìm ra câu trả lời cho chính mình. Trong “Trại hoa đỏ” bên cạnh máu, nước mắt, tội ác, ma quái và ma trận, còn có nhiều trang tả cảnh thiên nhiên khá chau chuốt, những trang mô tả cảm xúc am nhạc khá tinh tế. Câu chuyện trong “Trại hoa đỏ” dường như có thật, đang xảy ra đâu đó trong đời sống, nhưng dường như được bịa ra để minh chứng cho câu đề dẫn của tác giả “Ở nơi nào có con người, ở nơi đó còn tình yêu và lòng trung thành. Ở nơi nào có con người, ở nơi đó còn tồn tại sự độc ác và phản trắc. Cái đề dẫn vừa đem lại lợi thế vừa gây ra phản ứng ngược vì nó làm cho người đọc cảm giác về sự lên gân nào đó của tác giả. Và, nếu không bị sa vào quá nhiều chi tiết, đến mức không kiểm soát hết nên đã gây ra hiệu ứng ngược: Hoặc là thừa so với mục tiêu chính, hoặc là thiếu đối với bức tranh toàn cảnh thì cuốn sách hấp dẫn hơn nữa.
Nhà văn Văn Giá: Nhân đọc tập truyện “Bảy ngày trên sa mạc”, tôi thấy mối quan tâm lớn nhất của Di Li là hiện thực về một thế giới thượng lưu thời hiện đại. Thế giới này bao gồm những loại người như doanh nhân, nhà thầu, nhà chứng khoán, những đại gia, những diễn viên sân khấu, những người tình là các mỹ nhân danh tiếng. Đó là thế giới hào nhoáng, quý tộc, nơi không dành cho người nghèo, tầng lớp bình dân, cho người nhà quê. Đó là một thế giới đô thị, bề bộn, phức tạp, choáng ngợp bởi tiện nghi, tiêu xài, giao đãi, xả hơi, giao kèo, hợp đồng kinh tế. Đọc Di Li, nhiều người có cảm giác người viết ra nó rất thạo đời, hiểu theo nghĩa am tường đời sống, một thứ đời sống của giới quý tộc thời hiện đại. Phải có một số ưu thế nhất định nào đó mới có thể xông vào vùng hiện thực này được. Người mặc cảm, người không quảng giao, người ít đi nơi này nơi khác… thì khó có thể tiếp cận và cắt nghĩa về nó. Bao trùm lên toàn bộ các tác phẩm của Di Li trong tập truyện này là sự hòa phối giữa cảm quan hiện thực và cảm quan trào lộng. Đó cũng là điều đáng để bàn.
Nhà văn Nguyễn Hồng Hạnh: Trước đây viết truyện kinh dị, Di Li dùng những yếu tố kinh dị làm nền cốt để xoáy sâu vào nỗi sợ hãi bản năng của con người. Ở góc độ kỹ thuật, trong tập “7 ngày trên sa mạc” mới này cũng vậy, tác giả vẫn đồng nhất ở chỗ vấn đề thông tin và ý tưởng được trao đổi và xử lý một cách khá tự nhiên. Cũng giống như các tập truyện ngắn trước, Di Li vẫn sử dụng lối hành văn khá đơn giản, lối viết ngẫu hứng, biết cấu tứ, hấp dẫn bạn đọc không phải ở từ ngữ mà ở cách xử lý biến cố thông minh, sử dụng sự tréo ngoe và những kết thúc bất ngờ. Nếu cốt truyện và văn phong có một mẫu số chung thì sự xuất hiện tập truyện ngắn tiếp theo chứng tỏ và cũng có thể hiểu Di Li đã hình thành nên phong cách và lối đi của riêng mình, lối hành văn tỉnh táo, đôi khi châm biếm. Di Li men theo nhân vật chứ không phán xét, khai thác các tình huống, áp dụng thủ pháp miêu tả bên ngoài, gần như để nhân vật nói, câu chuyện diễn ra còn bạn đọc đóng vai trò quan sát và tự suy ngẫm.
Nhà văn Nguyên An: Tôi đọc các tác phẩm của Di Li với một sự mê mải, hồi hộp cuốn hút, dù có truyện đã đọc trên báo, tạp chí rồi. Thật khó có thể thoát ra khỏi trường ngữ nghĩa, vì trong các trang viết của Di Li rất ám ảnh. Cảm thấy Di Li có vốn liếng thật phong phú, dường như mọi chuyện Di Li đều biết cả. Nhưng vốn sống với Di Li, cô tuy trẻ nhưng đã cảm nhận, đã trải nghiệm và quản lý được chúng. Tác phẩm của Di Li có cấu trúc chặt chẽ, tỉ mỉ, nhưng không nghĩ hộ bạn đọc. Nổi bật trong tác phẩm của Di Li là viết về lối sống thành thị, từ việc trang trí, bày biện một ngôi nhà đến tâm lý con người. Di Li dựng truyện về lối sống thành thị thoải mái, sắc nét, không như nhiều nhà văn viết về thành thị nhưng pha một chút quê ở nông thôn mà tôi đã đọc.
Nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên: Tôi rất ấn tượng với Di Li qua truyện ngắn “Cocktail” đoạt giải của tạp chí Văn nghệ quân đội với lối văn không rườm rà, phù hợp cách đọc hôm nay. Bước tập viết, tập nghề, Di Li đã bỏ qua rất nhanh. Đọc các tác phẩm của Di Li dễ nhận thấy thường có một kết thúc dở, như thế uổng công người viết, người đọc vì nó phơi bày, hiện thực hóa. Truyện kết thúc đơn giản, nhẹ nhàng, có truyện không khó đoán diễn biến câu chuyện. Tôi thấy, Di Li cũng giống những nhà văn thế hệ 8X, 9X có ưu điểm là trình độ ngoại ngữ, công nghệ thông tin tốt, nhưng cần đầu tư chiều sâu để có những tác phẩm văn học đích thực.
Nhà văn Phạm Ngọc Tiến: Tôi thường đọc các tác giả trẻ, tác phẩm của họ thể hiện trường cảm xúc cuộc sống đa dạng, song còn thiếu sự trải nghiệm. Khi tôi đọc Di Li, tôi thấy cô có lối viết rất lạ, câu chuyện có đầu, có cuối; có những lát cắt tinh tế trong các truyện tâm lý xã hội. Di Li không để cảm xúc của mình trong truyện, cô viết rất lạnh, nhưng câu chuyện kéo bạn đọc lại. Nhân vật trong truyện Di Li lạ, rất cuốn hút tôi. Tôi thấy, Di Li luôn có ý thức tự làm mới mình, và với sự lao động nghiêm túc, tôi tin Di Li sẽ đi hết đường văn của mình. Đối với Ban Công tác nhà văn trẻ, Hội Nhà văn Việt Nam, Di Li là một phát hiện trong nhiệm kỳ này.
