Sức hấp dẫn của "Trại hoa đỏ"

(Các nhà văn trong buổi tọa đàm tác phẩm của Di Li)

Tôi đọc chậm tiểu thuyết “Trại hoa đỏ” của Di Li (tên thật Nguyễn Diệu Linh, NXB Công an nhân dân ấn hành năm 2009). Vừa đọc vừa cảm nhận vẻ đẹp trong từng trang viết, về khung cảnh đa sắc, đa âm mà tác giả miêu tả. Ở đó có tiếng sáo ma quái, sự huyền bí của ngôi nhà cổ, nét thâm u của hang đá dưới tượng Cụt Đầu, những cánh rừng thiên nhiên và nhân tạo... Đọc xong “Trại hoa đỏ”, tôi có cảm giác như mình vừa bước ra từ một ma trận mà Di Li đã bày ra. Rồi lại tự muốn đi vào trong ma trận ấy để tôi gặp lại những cảm xúc qua từng trang sách. Hơn 430 trang sách khổ lớn (kích thước 16x24cm), đã là sự ghi nhận sự lao động, sáng tạo bền bỉ của tác giả, song, điều đáng nói là Di Li đã tạo nên ấn tượng không dễ quên. Sức hấp dẫn của tiểu thuyết “Trại hoa đỏ” không chỉ là chủ đề trinh thám-kinh dị, mà còn là sự khéo léo trong bố trí các tuyến nhân vật, cách miêu tả cảnh vật tài tình và lối viết trong sáng, khơi gợi cảm xúc cho người đọc.

Câu chuyện bắt đầu từ hành trình của gia đình Mai Diên Vĩ lên tham quan một vùng đất hoang sơ, nơi được chồng chị-Phan Hoàng Lưu mua làm trang trại để tặng sinh nhật vợ. Ngay buổi đầu tiên khi đến vùng đất để lập trang trại, vợ chồng Vĩ-Lưu đã gặp giông gió, mưa sa. Rồi những diễn biến hãi hùng ở trang trại mang tên “Trại hoa đỏ” với những cái chết bí ẩn, những cái xác mang nguyên trang phục trong ngôi nhà họ Quách, bộ xương người con gái trong trang phục màu đen dưới lòng hang đá Cụt Đầu; những hồn ma “tung tóe” máu, bóng loài chó rừng đen thoắt ẩn thoắt hiện, hay tiếng loài chim chết rợn người, những hình nhân vấy máu... Thêm những hình ảnh kinh dị được Di Li miêu tả về ngôi nhà của Thiếu tá công an Đỗ Quang Huy trong đêm anh bị sát hại. Những trang viết về kẻ điên dại của dòng họ Quách, nét ma quái của lão thày Mo, sự khó hiểu của đôi vợ chồng già sống trong trang trại... Đại úy Phan Đăng Bách là người tình cờ đến dự lễ khánh thành Trại Hoa đỏ của vợ chồng Diên Vĩ, rồi được thông báo về những cái chết bí ẩn ở trại. Anh lặng lẽ điều tra về những cái chết ấy, trong khi đảm nhận điều tra về băng nhóm tội phạm nhí và phối hợp cùng với nữ Đại úy công an Mai Thanh điều tra về cái chết của Thiếu tá Đỗ Quang Huy. Di Li cố gắng khắc họa hình ảnh người chiến sĩ công an thông qua các nhân vật Phan Đăng Bách, Mai Thanh, những điểm sáng trong tuyến nhân vật chính diện của tiểu thuyết. Nhưng ở từng trường đoạn hay đoản văn, Di Li khiến người đọc bị ám ảnh từ diễn biến câu chuyện kết hợp với sự huyền bí thông qua cách miêu tả cảnh vật thiên nhiên xung quanh. Sự kết hợp phản ánh tâm lý nhân vật với sự huyền bí thiên nhiên, bóng hình ma quái và chất trữ tình siêu thực, nhất là khi chuyển đoạn, chuyển chương tạo cho tiểu thuyết “Trại hoa đỏ” thêm cuốn hút độc giả.

Chọn thể tài trinh thám-kinh dị cho tiểu thuyết “Trại hoa đỏ”, tự thân thể loại đã tạo nên sự hấp dẫn. Trên thế giới đã có nhiều nhà văn thành công với thể loại tiểu thuyết văn học trinh thám-kinh dị, tác phẩm của họ luôn có số lượng phát hành cao trên thị trường. Ở nước ta, văn học trinh thám-kinh dị ra đời từ rất sớm, với điển hình là “Liêu trai chí dị”. Trước năm 1945, văn học nước nhà đã có những chuyện ma quái, rùng rợn của Thế Lữ, Đái Đức Tuấn. Sau đó, thể tài trinh thám-kinh dị chưa được các nhà văn chú trọng sáng tác, mà tập trung cho thể loại tiểu thuyết tình báo-phản gián và hình sự. Sự thiếu hụt ấy được Di Li bổ sung với tiểu thuyết “Trại hoa đỏ” và các truyện ngắn trong các tập “Tầng thứ nhất”, “Điệu valse địa ngục”, “Bảy ngày trên sa mạc”. Thành công của Di Li sẽ là sự khích lệ cho nhiều nhà văn sáng tác ở thể loại này.

Ở “Trại hoa đỏ”, Di Li tạo được sự hấp dẫn trước hết ở việc xây dựng các tuyến nhân vật, đặc trưng từng nhân vật thông qua tâm lý, hành động và đặc điểm hình dáng, tính cách. Dù là nhân vật chính, nhân vật phụ hay thoảng qua, có khi là con người, loài động vật hay loài sinh vật hoang dại, sự vật đều tạo được ấn tượng cho bạn đọc qua cách xây dựng và miêu tả của tác giả. Hình ảnh người chiến sĩ công an là chủ thể của tuyến nhân vật chính diện thông qua Phan Đăng Bách, Mai Thanh, Trung tá Phả, điều tra viên Lãm. Còn có những người tốt như bác sĩ Khang, người mẹ miền Trung, A Cách. Tuyến phản diện đặc trưng là những con người xảo quyệt như Phan Hoàng Lưu, Phạm Văn Sương, lão thày Mo, Ráy, kẻ đội lốt công an Trịnh Huy Bình, Kahlil Tan. Diên Vĩ là nhân vật chính tiêu biểu của những nạn nhân bị cái ác trà đạp và sự tắc trách của một bộ phận người có trách nhiệm làm công tác quản lý. Cô sinh ra từ người mẹ bất hạnh với người bố vũ phu, bất hảo. Rồi cô bị cộng đồng ruồng bỏ ngay từ cái làng quê nghèo, đến việc vào trại người điên, để có những định kiến sau lần xảy ra sự việc với Sương ở ký túc xá để phải đuổi khỏi trường đại học. Còn những nạn nhân khác mỗi người một hoàn cảnh như Di, Bi-nốt-ruồi, Gã điên và người con gái cuối cùng của dòng họ Quách, vợ chồng bà Miến-A Bằng v.v.. Thông qua miêu tả, bạn đọc hình dung được tính cách của các nạn nhân bị giết chết như Đỗ Quang Huy, Trần Đàm Anh, Lý Minh Văn. Có hai nhân vật đặc biệt trong tiểu thuyết “Trại hoa đỏ” không thể không nhắc tới, đó là bé Bảo và chú chó Lucky. Bé bảo hồn nhiên, dù sinh ra trong sự bất hạnh: mắt khuyết tật, mẹ bị giết, nhưng chính từ những trò chơi, cảm giác của bé Bảo đã làm cho câu chuyện hấp dẫn. Chú chó Lucky, xuất thân là loài chó hoang, khi được cảm hóa đã có những hành động như con người đầy nghĩa khí và trung thành. Từng nhân vật, mỗi người một vẻ, qua ngòi bút của Di Li trở nên sinh động, cuốn hút người đọc.

Trong “Trại hoa đỏ” Di Li đã ít nhiều thành công trong việc khắc họa hình ảnh người chiến sĩ công an thông qua các nhân vật như Đại úy Phan Đăng Bách, Mai Thanh, Trung tá Phả và Thiếu tá Đỗ Quang Huy, Người Trưởng phòng điều tra nghiêm khắc. Ở Phan Đăng Bách là một sĩ quan công an cần mẫn trong điều tra, cố gắng để tích lũy kinh nghiệm nghiệp vụ, tạo cho mình có một “trực giác” tốt để tự khẳng định mình trong công việc. Còn Mai Thanh là một nữ công an tâm huyết với nghề, có sự thông minh đến lạnh lùng. Trung tá Phả với hàm răng vàng, cái miệng cười rất “đặc biệt”, là một con người chân chất, tận tụy công việc, dễ để bạn đọc nhớ nhất là chi tiết đã quá nửa đêm tìm được manh mối của đứa trẻ đầu tiên bị bắt cóc ở vùng Trại hoa đỏ đã gọi điện cho Phan Đăng Bách. Những nhân vật như Thiếu tá Huy, Người trưởng phòng điều tra, Điều tra viên Lãm... dù chỉ thoáng qua, nhưng cũng thấy đó là những con người vì công việc, dám hy sinh cả tính mạng mình để đấu tranh chống tội phạm, bảo vệ bình yên cuộc sống nhân dân. Nhưng cũng qua việc xây dựng hình ảnh người chiến sĩ công an, cho thấy, tác giả còn chưa thật hiểu về nghiệp vụ, nguyên tắc, tính lô-gic trong điều tra, dẫn đến xử lý các vụ việc đơn giản. Có lẽ, Di Li còn thiếu vốn sống trong lĩnh vực này.

Các tuyến nhân vật trong “Trại hoa đỏ” xây dựng đan xen nhau, trình tự, kết cấu theo chương mục nên bạn đọc dễ theo dõi câu chuyện. Di Li cố gắng đưa người đọc vào ma trận, nhưng lại vẽ một con đường thẳng để bạn đọc đi vào ma trận ấy, khiến “Trại hoa đỏ” có kết thúc rõ ràng, chưa thực sự làm thỏa mãn bạn đọc. Điểm yếu dễ nhận thấy ở tiểu thuyết “Trại hoa đỏ” là tác giả đã “nhân tạo hóa” khung cảnh, sự vật, miêu tả nhiều lời, có nhiều chỗ người đọc cảm thấy như tác giả quanh quẩn, lúng túng với chính các khung cảnh mình vẽ ra. Có thể, Di Li cố gắng bám theo quan niệm “Ở nơi nào có con người, ở nơi đó có tình yêu và lòng trung thành. Còn cũng ở nơi nào có con người, ở nơi đó còn tồn tại sự độc ác, nham hiểm và phản trắc”, nên cách xây dựng nhân vật, giải quyết những mẫu thuẫn, xử lý các tình huống cũng trở nên gò bó, chưa thật sự đắc địa. Cách Di Li xử lý những trạng huống tâm lý của Diên Vĩ khi vào ma trận rừng nhân tạo, dấn chân vào ngôi nhà cổ, lục lọi trong lòng hang dưới tượng hình Người Cụt Đầu... chưa thật phù hợp, dường như là cố gắng ma quái hóa để truyện ly kỳ hơn. Tuy nhiên, bạn đọc dễ chấp nhận bởi sự hấp dẫn, lý thú qua cách miêu tả thiên nhiên, cảnh vật, âm thanh rất trữ tình của “Trại hoa đỏ”.

Một tiểu thuyết đầu tay dày dặn, tiên phong trong thể loại trinh thám-kinh dị, là thành công của Di Li, đưa cô trở thành một trong những nhà văn trẻ nổi bật, tài năng và rất tiềm tàng công lực trong ngôi nhà văn học nước ta. Từ “Trại hoa đỏ” và những tập truyện ngắn đã xuất bản, tôi tin Di Li sẽ tiếp tục thành công trên con đường sáng tác của mình và đóng góp cho văn học nước nhà những tác phẩm xuất sắc.

8-2009

Bạn đọc tặng hoa cho nhà văn Di Li

Di Li và con gái